گرانروی (Viscosity) روغن موتور چیست و چه اهمیتی دارد؟ (راهنمای کامل انتخاب روغن موتور مناسب)

مقدمه

اگر زمانی به بسته‌بندی روغن موتور دقت کرده باشید، عباراتی مانند 5W30، 10W40 یا 15W50 را دیده‌اید. این اعداد نشان‌دهنده گرانروی روغن موتور هستند. اما گرانروی دقیقاً چیست و چرا انتخاب آن برای خودرو اهمیت دارد؟

گرانروی یا ویسکوزیته، میزان مقاومت روغن در برابر جریان را نشان می‌دهد و به‌طور مستقیم روی روانکاری موتور، استارت سرد، مصرف سوخت و عمر موتور تاثیر دارد. انتخاب روغن با گرانروی مناسب می‌تواند تفاوت بین یک موتور سالم و یک موتور مستعد آسیب باشد.

در این مقاله، به‌صورت جامع با گرانروی روغن موتور، انواع آن، استانداردها و نحوه انتخاب صحیح برای خودروی شما آشنا می‌شویم.

گرانروی چیست؟

گرانروی (Viscosity) یک روغن، میزان مقاومت آن در برابر جاری شدن را مشخص می‌کند. به عبارت ساده‌تر:

• گرانروی بالا: روغن غلیظ است و دیرتر جریان می‌یابد.

• گرانروی پایین: روغن رقیق است و سریع‌تر حرکت می‌کند.

روغن با گرانروی مناسب باید در سرما روان باشد تا موتور به راحتی استارت بخورد و در دمای بالا همچنان ضخامت کافی برای محافظت از قطعات داشته باشد.

چرا گرانروی روغن موتور مهم است؟

گرانروی روغن موتور بر چند عامل حیاتی تاثیر مستقیم دارد:

1️⃣ روانکاری موتور

گرانروی مناسب باعث می‌شود روغن تمام قطعات متحرک را پوشش دهد و اصطکاک کاهش یابد.

2️⃣ استارت سرد خودرو

روغن رقیق‌تر در سرما سریع‌تر جریان پیدا می‌کند و استارت در دمای پایین راحت‌تر انجام می‌شود.

3️⃣ محافظت در دمای بالا

روغن غلیظ‌تر در دمای بالا نازک نمی‌شود و از قطعات موتور محافظت می‌کند.

4️⃣ مصرف سوخت

گرانروی پایین باعث کاهش اصطکاک و کاهش مصرف سوخت می‌شود، در حالی که روغن بسیار غلیظ می‌تواند مصرف سوخت را افزایش دهد.

مفهوم اعداد روی روغن موتور (مثال 10W40)

عدد روی روغن موتور نشان‌دهنده گرانروی آن است:

• عدد قبل از W (مثلاً 10W): نشان‌دهنده عملکرد روغن در دمای پایین (Winter) است. هرچه عدد کمتر باشد، روغن در سرما روان‌تر است.

• عدد بعد از W (مثلاً 40): نشان‌دهنده عملکرد روغن در دمای بالا است. عدد بالاتر یعنی روغن ضخیم‌تر در دمای کار موتور.

مثال:

• 5W30: عملکرد عالی در سرما و مناسب برای موتورهای مدرن با دمای کار متوسط.

• 10W40: مناسب برای مناطق معتدل و خودروهای با کارکرد متوسط تا بالا.

• 15W50: مناسب مناطق گرم و خودروهای سنگین یا موتوری با درجه حرارت بالا.

انواع روغن موتور بر اساس گرانروی

1️⃣ روغن موتور تک‌گرانروی (Single Grade)

• فقط یک عدد (مثلاً 40)

• بیشتر برای خودروهای قدیمی

• عملکرد محدود در دماهای مختلف

2️⃣ روغن موتور چندگرانروی (Multi Grade)

• دو عدد (مثلاً 10W40)

• عملکرد قابل قبول در سرما و گرما

• مناسب برای خودروهای مدرن و شرایط رانندگی متنوع

روغن‌های چندگرانروی امروزه استاندارد اکثر خودروهای جدید هستند.

چگونه گرانروی مناسب را انتخاب کنیم؟

1️⃣ بررسی دفترچه خودرو

سازنده خودرو دقیقاً گرانروی مناسب را مشخص می‌کند. انتخاب گرانروی اشتباه می‌تواند موتور را دچار آسیب کند.

2️⃣ توجه به شرایط آب‌وهوایی

• مناطق سرد → عدد قبل از W کمتر (مثلاً 0W یا 5W)

• مناطق معتدل → 10W معمولی

• مناطق گرم → عدد اول 15W یا 20W

3️⃣ سبک رانندگی

• رانندگی شهری با توقف و حرکت مداوم → روغن با ویسکوزیته مناسب برای کاهش سایش

• رانندگی طولانی و جاده‌ای → روغن با پایداری حرارتی بالا

تاثیر گرانروی روی طول عمر موتور

انتخاب روغن با گرانروی مناسب باعث می‌شود:

• اصطکاک کاهش یابد

• قطعات کمتر فرسوده شوند

• مصرف سوخت بهینه شود

• موتور در دماهای مختلف محافظت شود

استفاده از روغن خیلی غلیظ یا خیلی رقیق باعث افزایش استهلاک و کاهش طول عمر موتور می‌شود.

گرانروی و استانداردهای روغن موتور

API (انجمن نفت آمریکا)

استاندارد API معمولاً با حرف و عدد مشخص می‌شود (مثلاً SN، SM). این استاندارد میزان محافظت روغن را از موتور مشخص می‌کند، اما گرانروی باید مطابق دفترچه خودرو انتخاب شود.

SAE (انجمن مهندسان خودرو)

این استاندارد دقیقاً گرانروی روغن موتور را مشخص می‌کند و تعیین می‌کند روغن در چه دمایی رقیق یا غلیظ خواهد شد.

نکات مهم در انتخاب گرانروی روغن موتور

1. هرگز گرانروی پایین‌تر یا بالاتر از توصیه سازنده استفاده نکنید.

2. در خودروهای با کارکرد بالا، گاهی توصیه می‌شود یک درجه بالاتر انتخاب شود.

3. اگر منطقه شما دارای دمای پایین شدید است، حتماً به عدد قبل از W توجه کنید.

4. تغییر گرانروی بدون مشورت مکانیک حرفه‌ای توصیه نمی‌شود.

سوالات متداول درباره گرانروی روغن موتور

سوال 1: آیا می‌توان روغن با گرانروی متفاوت از توصیه کارخانه استفاده کرد؟
✅ فقط در شرایط خاص و با مشورت مکانیک، وگرنه ممکن است آسیب جدی به موتور وارد شود.

سوال 2: آیا روغن چندگرانروی همیشه بهتر از تک‌گرانروی است؟
✅ برای خودروهای مدرن و شرایط رانندگی متنوع، بله. اما برای خودروهای قدیمی، روغن تک‌گرانروی ممکن است کافی باشد.

سوال 3: آیا گرانروی روی مصرف سوخت تاثیر دارد؟
✅ بله، روغن رقیق‌تر باعث کاهش اصطکاک و کاهش مصرف سوخت می‌شود، اما بیش از حد رقیق بودن هم محافظت موتور را کاهش می‌دهد.

سوال 4: چگونه بدانیم روغن موتور از نظر گرانروی مناسب است؟
✅ بهترین راه مراجعه به دفترچه خودرو و استانداردهای توصیه‌شده است.

جمع‌بندی نهایی

گرانروی روغن موتور یکی از حیاتی‌ترین فاکتورها در انتخاب روغن مناسب است. این فاکتور تعیین می‌کند روغن:

• در سرما روان باشد

• در گرما محافظت کافی داشته باشد

• اصطکاک موتور را کاهش دهد

• طول عمر موتور را افزایش دهد

با رعایت نکات زیر می‌توانید روغن موتور مناسب خودروی خود را انتخاب کنید:

• گرانروی مطابق دفترچه خودرو

• توجه به شرایط آب‌وهوایی

• سبک رانندگی و شرایط مسیر

• نوع روغن (معدنی، نیمه‌سنتتیک، تمام‌سنتتیک)

انتخاب صحیح گرانروی، ساده‌ترین و مؤثرترین راه برای محافظت از موتور، کاهش مصرف سوخت و جلوگیری از تعمیرات پرهزینه است.